dà　xué?

大　學(xué)

dà xué zhī dào zài?mínɡ?mínɡ dé?zài qīn mín zài?zhǐ?yú?zhì shàn

①大??學(xué)?之??道，在　明　?明　?德，在??親??民，在??止??于?至　?善。

zhī zhǐ ér hòu yǒu dìnɡ?dìnɡ ér hòu nénɡ?jìnɡ?jìnɡ ér hòu nénɡ ān ?ān

知　止　而?后??有　定，?定???而?后??能???靜，靜??而??后　能??安，安

ér hòu nénɡ lǜ??lǜ ér hòu nénɡ dé??wù yǒu běn mò shì yǒu zhōnɡ shǐ?zhī

而?后??能　慮，慮?而?后　能　得。物?有?本??末，事　有　?終　始，?知

suǒ xiān hòu ?zé jìn ?dào yǐ

所??先??后，?則?近　道　矣。

ɡǔ ?zhī yù mínɡ mínɡ dé??yú tiān xià zhě xiān zhì qí?ɡuó?yù zhì

古??之??欲　明　明　?德?于　天??下??者，?先??治??其?國(guó)；欲?治

qí ɡuó zhě xiān qí qí jiā?yù qí qí jiā zhě?xiān xiū qí?shēn?yù xiū qí

其?國(guó)?者，先　齊其家；欲齊其?家?者?，先　修　其?身；?欲修　其

shēn zhě xiān zhènɡ qí xīn??yù zhènɡ qí xīn zhě?xiān chénɡ qí ?yì ?yù chénɡ

身　者，先???正???其心；?欲?正??其?心??者，先　誠(chéng)　其?意；欲??誠(chéng)

qí yì zhě?xiān zhì?qí zhī ?zhì?zhī?zài ɡé wù

其意者，先　致??其知；?致??知??在　格物。

wù ɡé ér hòu zhī zhì??zhī zhì ér hòu yì chénɡ?yì chénɡ?ér hòu xīn

物格而后??知??至，?知?至??而?后?意??誠(chéng)，意?誠(chéng)??而?后　心

zhènɡ xīn zhènɡ ér hòu shēn xiū?shēn xiū ér hòu jiā?qí jiā qí ér hòu?ɡuó

正，???心???正　而后　身　修，?身??修??而?后　家?齊，家?齊而?后??國(guó)

zhì ɡuó zhì ér hòu tiān xià pínɡ

治，國(guó)　治　而??后?天　下　平。

zì tiān zǐ yǐ zhì yú shù rén yí shì jiē yǐ xiū shēn wéi běn ?qí

自　天　子以至　于庶　人，一是　皆?以?修　身?　為??本。?其

běn luàn?ér mò zhì zhě ?fǒu yǐ ?qí suǒ hòu zhě bó??ér qí suǒ bó zhě?hòu

本?亂??而末?治　者，?否?矣；其?所　厚　者?薄，而?其所?薄??者?厚，

wèi zhī yǒu yě ?cǐ wèi zhī?běn?cǐ wèi zhī?zhī zhì yě

未　?之　有?也。此謂　知　本，此謂　知??之　至　也。

suǒ wèi chénɡ qí yì zhě?wú zì qī yě??rú??wù??è?xiù?rú?hào hǎo sè

②所　謂　?誠(chéng)　其意?者，毋自欺也。?如?惡??惡?臭，如?好??好?色，

cǐ zhī wèi zì qiè??ɡù?jūn zǐ bì shèn qí dú yě?xiǎo rén xián jū wéi bù shàn

此?之??謂?自?謙。?故?君?子必　慎?其獨(dú)也。小??人???閑?居為?不　善，

wú suǒ bú?zhì?jiàn jūn zǐ ér hòu yǎn rán ?yǎn qí bú?shàn ér zhù qí shàn

無所　不至；見　君?子而?后　厭??然，掩　其不　善，而著?其??善。

rén zhī?shì jǐ?rú jiàn qí fèi?ɡān rán?zé hé yì yǐ??cǐ wèi chénɡ yú zhōnɡ

人　之??視?己，如?見??其?肺?肝?然，則何益矣？此?謂???誠(chéng)??于??中，

xínɡ yú wài?ɡù jūn zǐ?bì shèn qí dú yě?Zēnɡ zǐ?yuē ?shí mù suǒ shì?shí

形　于?外。故君??子?必　慎?其獨(dú)也。曾　子曰：“十?目?所??視，十

shǒu suǒ zhǐ?qí yán hū ???fù rùn wū??dé?rùn shēn ?xīn ɡuǎnɡ tǐ pán?ɡù

手???所??指，其嚴(yán)　乎！”富 潤(rùn)　屋，德??潤(rùn)　身，?心　?廣　?體胖。故

jūn zǐ bì chénɡ?qí yì

君??子必?誠(chéng)　?其意。

shī yún ??zhān bǐ Qí?yù?lǜ zhú yī yī??yǒu fěi jūn zǐ?rú qiē?rú

③《詩(shī)》云：“ 贍　彼 淇 澳，菉 竹?猗猗；有?斐　君??子，如?切?如

cuō?rú zhuó rú mó??sè xī xiàn xī??hè xī xuān xī?yǒu fěi jūn zǐ?zhōnɡ bù

磋，如　琢　如磨；瑟兮　僩　兮，赫兮　喧　兮；有?斐　君　子，終　不

kě xuān xī????rú qiē rú cuō zhě?dào xué yě?rú zhuó rú mó zhě zì xiū yě

可　諠　兮。”?如切??如?磋?者，?道?學(xué)?也；如　琢　如磨者，自?修?也；

sè xī xiàn xī zhě?xún lì yě??hè xī?xuān xī zhě ?wēi yí yě??yǒu fěi jūn

瑟兮　僩　兮?者，恂慄也；赫兮?喧　?兮?者，威　儀也；有??斐　君

zǐ?zhōnɡ bù kě xuān xī zhě?dào shènɡ dé zhì shàn mín zhī bù nénɡ wànɡ yě

子，?終??不可?諠??兮者，道　?盛?　德至??善，?民??之?不??能??忘?也。

shī yún???wū?hū?qián wánɡ bù wànɡ??jūn zǐ xián qí xián?ér qīn qí

④《詩(shī)》云：“於戲??前　王　不　忘。”君?子　賢　其　賢?而親　其

qīn xiǎo rén lè qí?lè ér lì qí lì??cǐ yǐ mò shì bú?wànɡ yě

親，?小　人　樂其?樂而利其利，此以沒世　不??忘　也。

kānɡ?ɡào yuē ??kè mínɡ dé ?????tài?jiǎ yuē????ɡù shì?tiān zhī mínɡ

《康　誥》曰：“克　明　德 ?！薄洞蠹住吩唬骸邦?諟　天??之　明

mìnɡ???dì diǎn yuē ??kè mínɡ?jùn dé?????jiē zì mínɡ?yě

命?！薄兜?典》曰：“克?明???峻??德?！?皆?自??明??也。

Tānɡ zhī pán mínɡ?yuē??ɡǒu rì xīn?rì rì xīn yòu rì xīn kānɡ?ɡào

湯　之《盤　銘》曰：“?茍?日新，日日新，又?日新?！薄犊?誥》

yuē??zuò xīn mín ????shī?yuē????Zhōu?suī?jiù bānɡ?qí?mìnɡ wéi xīn ?shì

曰：“作　新　民?！薄对?shī)》曰：“ 周　雖???舊?邦，其??命惟　新?！笔?/p>

ɡù jūn zǐ wú?suǒ bú?yònɡ qí jí

故?君?子無??所?不　用　其極。

shī yún ??bānɡ jī qiān lǐ??wéi mín suǒ zhǐ????shī yún ??mín mán

⑤《詩(shī)》云：“ 邦　畿　千　里，惟　民　所　止。”《詩(shī)》云：“緡　蠻

huánɡ?niǎo zhǐ yú qiū yú????zǐ yuē??yú zhǐ?zhī qí?suǒ?zhǐ?kě yǐ rén?ér

黃????鳥，??止?于丘　隅?！弊?曰：“于 止，知??其??所?止，可以人　而

bù rú niǎo hū?????shī yún ???mù mù Wén wánɡ?wū jī xī jìnɡ zhǐ??wéi rén

不如　鳥　乎？”《詩(shī)》云：“穆 穆?文　王，於緝熙　敬　止。”為?人

jūn zhǐ yú rén wéi rén chén zhǐ yú?jìnɡ?wéi rén zǐ zhǐ yú xiào wéi rén

君，止　于仁；為　人　臣，止　于??敬；為　人　子，止?于?孝；為??人

fù ?zhǐ yú cí ?yǔ ɡuó?rén jiāo zhǐ yú xìn

父，止??于慈；與?國(guó)??人??交, 止　于信。

zǐ yuē ?tīnɡ sònɡ wú?yóu rén yě??bì yě shǐ?wú sònɡ hū??wú qínɡ zhě

子曰：“ 聽?訟，?吾??猶??人?也；必也?使?無??訟?乎！”無?情??者，

bù dé jìn qí cí??dà wèi mín zhì cǐ wèi zhī běn

不得?盡?其辭，大畏　民　志。此謂　知　本。

suǒ wèi xiū shēn zài zhènɡ qí xīn zhě?shēn yǒu suǒ fèn zhì?zé?bù

⑥所　謂　修　身　在　?正　?其心　者：身　有　所　忿?懥，則?不

dé qí zhènɡ?yǒu suǒ kǒnɡ?jù ?zé bù dé qí zhènɡ?yǒu suǒ?hào lè ?zé bù dé

得其?正；有　?所　恐　懼，則不得其?正；有??所??好　樂，則不得

qí zhènɡ?yǒu suǒ yōu huàn zé bù dé qí zhènɡ?xīn bú zài yān shì ér bú?jiàn

其　正；有　所　憂　患，則不得其　正。心　不?在?焉，?視?而不　見，

tīnɡ ér bù wén shí ér bù zhī qí?wèi?cǐ wèi xiū shēn zài zhènɡ?qí xīn

聽　?而不聞，食　而不知　其?味。此謂　修　身　在　?正　?其心。

suǒ wèi qí qí jiā zài xiū qí shēn zhě?rén zhī qí suǒ qīn?ài ér

⑦所　謂　齊其家　在　修??其　身　者：人??之??其?所??親??愛而

pì yān?zhī qí suǒ jiàn wù?ér pì yān zhī qí suǒ?wèi?jìnɡ?ér pì yān zhī?qí

辟焉，之　其?所?賤　惡?而辟焉，?之?其?所?畏???敬??而辟焉，之　其

suǒ āi jīn ér pì yān zhī qí suǒ?ào duò ér pì?yān ?ɡù hào ér zhī qí è???wù

所?哀?矜?而辟焉，之??其所?敖?惰??而?辟?焉。故?好?而知?其惡，惡

ér zhī qí měi zhě?tiān xià xiǎn yǐ?ɡù yàn yǒu zhī yuē??rén mò zhī?qí zǐ

而知　其美　者，天??下???鮮?矣。故諺　有　之　曰：“人?莫知其子

zhī è??mò zhī qí miáo zhī?shuò??cǐ wèi shēn bù xiū?bù kě yǐ qí qí jiā

之?惡，?莫?知?其??苗???之?碩。”?此謂　?身　不?修，不可以齊其家。

suǒ wèi zhì ɡuó bì?xiān qí qí jiā zhě qí jiā bù?kě jiào?ér nénɡ

⑧所　謂　治　國(guó)　必先齊其家　者：其家?不?可??教，而　能

jiào rén zhě wú zhī?ɡù jūn zǐ bù chū jiā?ér chénɡ jiào yú ɡuó

教　?人　者，無之。故君　子不出　家，而　成　教??于國(guó)。

xiào zhě?suǒ yǐ shì jūn yě??tì zhě?suǒ yǐ shì?zhǎnɡ yě??cí zhě suǒ

孝　?者，所?以?事　君?也；弟者，所　以事　長(zhǎng)??也；慈者，所

yǐ shǐ zhònɡ yě??kānɡ ɡào yuē???rú bǎo chì zǐ??xīn chénɡ qiú zhī suī bú

以使　?眾　?也?！犊怠≌a》曰：“如 ?！〕?子?！毙摹≌\(chéng)　求　之，雖　不

zhōnɡ?bù yuǎn yǐ??wèi yǒu xué yǎnɡ zǐ?ér hòu jià zhě?yě

中，??不　遠(yuǎn)　矣。未　有　學(xué)　養(yǎng)　子?而后　嫁　者　也。

yì jiā rén yì ɡuó xīnɡ rén yì jiā rànɡ?yì ɡuó xīnɡ rànɡ?yì rén tān

一家　仁，一國(guó)　興　仁；一家　讓，一國(guó)　興　?讓；一人　貪

lì ?yì ɡuó zuò luàn qí jī rú cǐ??cǐ wèi yì yán fèn shì?yì rén dìnɡ?ɡuó

戾，一國(guó)　作???亂。其機(jī)如此。此謂??一言??僨??事，一??人??定??國(guó)。

Yáo Shùn?shuài tiān xià yǐ rén??ér mín cónɡ?zhī??Jié Zhòu?shuài tiān xià

堯　舜　??率　天　下??以仁，而?民?從??之；?桀　紂???率　?天　下

yǐ bào?ér mín cónɡ?zhī?qí suǒ lìnɡ?fǎn qí suǒ hào ér mín bù cónɡ?shì?ɡù

以暴，而?民　從　之。其?所??令　反?其?所　好，而民　不　從。是　故

jūn zǐ yǒu zhū jǐ ?ér hòu qiú?zhū rén wú zhū jǐ ?ér hòu fēi zhū rén suǒ

君　子有　諸　己，而后　求??諸?人；無諸??己，而后　非　諸　人。所

cánɡ hū shēn bú shù??ér nénɡ yù zhū rén zhě?wèi zhī yǒu yě?ɡù zhì ɡuó?zài

藏　乎　身??不?恕，而　能　喻諸　人　者，未??之?有?也。故治??國(guó)??在

qí qí jiā

齊其家。

shī yún ??táo zhī yāo yāo ?qí yè zhēn zhēn zhī zǐ yú ɡuī?yí qí jiā

《詩(shī)》云：“桃　之　夭　夭，其 葉　蓁　蓁。之?子于歸，宜其家

rén??yí qí jiā rén?ér hòu kě yǐ jiào ɡuó rén shī?yún??yí xiōnɡ?yí dì

人?！币?其 家　人，而?后　可以　教　國(guó)　人?！对?shī)》云：“宜 兄?宜弟?！?/p>

yí xiōnɡ yí dì??ér hòu kě yǐ jiào ɡuó?rén shī yún????qí yí bú tè?zhènɡ

宜??兄　宜弟，而后??可以　教　國(guó)??人?！对?shī)》云：“其 儀 不 忒，?正

shì sì ɡuó???qí wéi fù zǐ?xiōnɡ?dì zú fǎ??ér hòu mín fǎ?zhī yě??cǐ wèi

是　四國(guó)?！逼?為　父 子??兄???弟足法，而后　民　法?之　也。此謂

zhì ɡuó zài qí qí?jiā

治　國(guó)　在　齊其家。

suǒ wèi pínɡ tiān xià zài zhì qí ɡuó zhě shànɡ?lǎo lǎo?ér mín xīnɡ

⑨所　謂　平　天　下　在　治　其國(guó)　者：上　老?老，而民　興

xiào shànɡ?zhǎnɡ?zhǎnɡ ér mín xīnɡ?tì?shànɡ xù ɡū??ér mín bú bèi shì yǐ

孝；上　　長(zhǎng)　　長(zhǎng)，而?民　興??弟；上??恤孤，而民??不倍。是?以

jūn zǐ yǒu xié jǔ zhī dào yě??suǒ?wù yú shànɡ?wú yǐ shǐ xià?suǒ?wù?yú xià

君??子有絜矩之?道?也。??所?惡?于?上，毋以使　下；?所?惡?于下，

wú yǐ shì shànɡ?suǒ?wù?yú qián wú?yǐ xiān hòu suǒ?wù?yú hòu wú yǐ cónɡ

毋以事　　上；所　惡?于　前，毋?以　先　后；所　惡?于后，毋以　從

qián suǒ?wù?yú yòu wú yǐjiāo yú zuǒ?suǒ?wù?yú zuǒ?wú yǐ jiāo yú yòu cǐ

前；??所?惡?于?右，毋以?交　于左；?所?惡?于左，毋以　交　于右。此

zhī?wèi?xié?jǔ?zhī dào

之　謂　絜矩?之　道。

shī yún ??lè zhǐjūn zǐ?mín zhī?fù mǔ????mín zhī suǒ hào hào zhī

⑩《詩(shī)》云：“樂 只?君?子，?民??之?父母?！?民　之　所　好?好　之，

mín zhī suǒ?wù?wù zhī?cǐ zhī wèi mín zhī fù mǔ??shī?yún??jié bǐ nán shān

民　之　所?惡?惡之，?此之　謂　民　之?父母?！对?shī)》云：“節(jié)?彼?南??山，

wéi shí yán yán ?hè hè Shī?yǐn?mín jù ěr zhān yǒu ɡuó zhě bù kě yǐ bú?shèn

維??石??巖??巖，赫?赫?師?尹，?民?具?爾?瞻。”有?國(guó)??者?不?可?以不?慎，

pì zé wéi tiān xià lù yǐ

辟則為　天　下　僇矣。

?shī yún????Yīn?zhī wèi sànɡ shī?kè pèi shànɡ?dì?yí jiān yú?Yīn

《詩(shī)》云：“?殷　之　未　喪　師，克配　?上　帝。儀　監(jiān)??于?殷，

jùn mìnɡ bú yì????dào dé?zhònɡ zé dé ɡuó?shī zhònɡ zé shī?ɡuó?shì ɡù?jūn

峻　命　不易?！?道??得??眾　則得國(guó)，失???眾　則?失?國(guó)。是　故??君

zǐ xiān shèn hū dé??yǒu dé cǐ yǒu rén yǒu rén cǐ?yǒu tǔ??yǒu tǔ cǐ yǒu

子　先　慎　乎德。有　德此有　人。有??人??此??有?土，有　土此?有

cái yǒu cái cǐ yǒu yònɡ?dé zhě běn yě?cái zhě mò yě??wài běn nèi mò zhēnɡ

財(cái)，有　財(cái)??此有?用。?德者??本?也，財(cái)?者?末也。外??本??內(nèi)?末?，?爭(zhēng)

mín shī duó?shì ɡù cái jù?zé mín sàn cái sàn zé mín jù??shì ɡù yán bèi

民　施　奪。是　故財(cái)　聚?則民　散，財(cái)　散　則民　聚。是　故言　悖

ér chū?zhě yì bèi?ér rù??huò bèi ér rù zhě?yì bèi ér chū

而出??者，亦?悖?而入；貨　?！《胝撸嚆！《?出。

kānɡ ɡào yuē?wéi mìnɡ bù yú chánɡ?dào shàn zé dé?zhī?bú shàn zé

11《康　誥》曰：“唯　命??不于常。”?道??善　則得之，不　善　則

shī zhī yǐ??chǔ?shū yuē??Chǔ ɡuó?wú yǐ wéi bǎo wéi shàn yǐ?wéi bǎo ??

失　之　矣?！冻?書》曰：“ 楚　國(guó)?無以為??寶，?惟??善　以?為　寶?！?/p>

Jiù fàn?yuē???wánɡ rén wú yǐ wéi bǎo rén qīn yǐ?wéi bǎo ??qín shì yuē ?ruò

舅　犯　曰：“ 亡??人?無以為?寶，仁??親?以?為?寶?！薄肚亍∈摹吩唬骸叭?/p>

yǒu yí?jiè chén duàn duàn xī wú?tā jì??qí xīn xiū?xiū yān qí?rú?yǒu rónɡ

有?一介　臣，?斷　斷　兮無?他技，其心　休　休　焉，其如　有　容

yān rén zhī yǒu jì?ruò jǐ yǒu zhī rén zhī yàn shènɡ qí xīn hào zhī?bú

焉。人　之　有　技?若，己有　之；人　之　彥　　圣，其心　好　之；不

chì ruò zì?qí kǒu chū?shí nénɡ rónɡ?zhī??yǐ nénɡ bǎo wǒ zǐ sūn lí?mín shànɡ

啻　若?自?其?口?出。寔　能　容　之，以?能　保　我子孫?黎民，?尚

yì yǒu lì zāi rén zhī yǒu jì ?mào jí yǐ?wù?zhī rén zhī?yàn shènɡ?ér wéi

亦有　利哉！人　之　有　技，媢　嫉以惡?之，人　之??彥???圣，??而違

zhī bǐ bù tōnɡ shí bù nénɡ?rónɡ?yǐ bù nénɡ bǎo wǒ?zǐ sūn lí mín yì yuē

之　俾不　通。寔　不　能　容?，以不　能　?！∥?子孫　黎民，亦曰

dài zāi

殆　哉！”

wéi rén rén fànɡ liú zhī?bǐnɡ zhū?sì yí??bù yǔ?tónɡ?zhōnɡ?ɡuó?cǐ

唯　仁　人　放　流??之，?迸??諸??四夷，不與?同??中?　國(guó)。此

wèi wéi rén rén wéi nénɡ ài rén nénɡ?wù?rén jiàn xián ér bù?nénɡ jǔ?jǔ

謂　唯　仁　人　為　能　愛人，能　惡?人。?見　賢　而?不??能　舉，舉

ér bù nénɡ xiān mìnɡ yě?jiàn bú?shàn ér bù?nénɡ?tuì ?tuì ér bù nénɡ?yuǎn

而不　能　先，命　也；見?不??善?而不　能??退，?退　而不　能　遠(yuǎn)，

ɡuò yě?hào rén zhī suǒ?wù?wù?rén zhī?suǒ hào shì wèi fú rén zhī xìnɡ?zāi

過　也。好　人　之?所?惡，惡?人?之??所　好，是　謂　拂人　之　性，菑

bì dǎi fú?shēn shì ɡù jūn zǐ yǒu dà dào?bì zhōnɡ xìn yǐ dé zhī jiāo tài

必逮　夫　身。是　故?君?子?有　大道，必?忠　信　以得?之，?驕　泰

yǐ?shī zhī

以失　之。

shēnɡ cái yǒu dà dào shēnɡ zhī zhě?zhònɡ shí zhī zhě ɡuǎ?wéi zhī

12生　財(cái)　有?大道：生　?之　者??眾，?食　之　者　寡，為　之

zhě jí?yònɡ zhī?zhě shū?zé cái hénɡ zú yǐ ?rén zhě yǐ cái fā?shēn bù?rén

者　疾，用　之　者?舒，則?財(cái)　恒　足矣。仁　者?以?財(cái)?發(fā)??身，不?仁

zhě yǐ shēn fā cái wèi yǒu shànɡ?hào rén ér xià bú hào yì zhě yě ?wèi yǒu

者　以　身　發(fā)財(cái)。未　有　上　好　仁，而下　不好　義者　也；未　有

hào yì??qí shì bù zhōnɡ zhě yě ?wèi yǒu fǔ??kù cái fēi qí cái zhě yě?Mènɡ

好　義，其事　不?終　者　也；未　有?府?庫(kù)財(cái)，非?其財(cái)　者　也。孟

xiàn zǐ?yuē ??xù mǎ shènɡ?bù chá yú jī tún fá bīnɡ zhī jiā bú ?xù niú

獻(xiàn)　?子曰：“畜　馬?乘，不察　于雞豚；伐　冰　之　家，不?畜　牛

yánɡ bǎi shènɡ zhī jiā bù xù jù liǎn zhī chén yǔ qí yǒu jù liǎn zhī chén

羊；??百　乘　?之?家，不畜??聚?斂　之　臣；與其?有?聚　斂??之??臣，

nìnɡ yǒu dào chén ?cǐ wèi ɡuó bù yǐ lì wéi lì??yǐ yì wéi lì yě?zhǎnɡ ɡuó

寧　有　盜　臣?！贝?謂??國(guó)?不以利為?利，以義為　利也。長(zhǎng)???國(guó)

jiā ér wù cái yònɡ zhě bì zì xiǎo rén yǐ??bǐ wéi shàn zhī xiǎo rén zhī

家??而務(wù)財(cái)　用　者，必自　小　人　矣，彼為　善　之。小　人　之

shǐ wéi?ɡuó jiā zāi?hài bìnɡ zhì suī yǒu shàn zhě?yì?wú rú zhī hé yǐ?cǐ

使　為　國(guó)　家，菑?害???并??至，雖　有?善??者，亦?無如之?何?矣。此

wèi ɡuó?bù yǐ lì wéi lì??yǐ yì wéi lì yě

謂　國(guó)　不以利為　利，以義為　利也。