容止若思 [róng zhǐ ruò sī],
言辭安定 [yán cí ān dìng]。
篤初誠美 [dǔ chū chéng měi],
慎終宜令 [shèn zhōng yì lìng]。
榮業(yè)所基 [róng yè suǒ jī],
籍甚無竟 [jí shèn wú jìng]。
白話:儀容恭敬莊重,舉止沉靜安詳,言語措辭從容堅定。
無論修身還是求學(xué),重視開頭固然不錯,認(rèn)真去做,持之以恒,有好的結(jié)果更為重要。
這是一生榮譽(yù)和事業(yè)的基礎(chǔ),以此為根基,發(fā)展就沒有止境。
容止:容貌和行為舉止。
思:內(nèi)心活動,這里指思考、反省。
篤:原指馬跑得慢,引申為厚實(shí)、碩大。
初:指事情的開端。
誠美:誠信美好。
令:多義字,除了命令、使得、敬詞、時令等,還有美好的意思。
榮業(yè):榮譽(yù)和功業(yè)。
籍甚:盛大,盛多。
竟:原指一曲音樂演奏完畢,這里指結(jié)束、完畢。
說明: “榮業(yè)所基,籍甚無竟。”這一句是對前面從“女慕貞潔,男效才良”開始個人修身、治學(xué)良好品質(zhì)的總結(jié)語。
德業(yè)與德行是一個人一生榮譽(yù)與事業(yè)的基礎(chǔ),有了這個根基,榮業(yè)的發(fā)展才能沒有止境,才能惠澤千秋,萬古流芳。
千字文
《千字文》原名為《次韻王羲之書千字》。傳說,南北朝時期梁武帝蕭衍(464—549年)命人從王羲之書寫的碑文中拓下不重復(fù)的一千個字(潔、絜為同義異體字),供皇子們學(xué)書用。后命員外散騎侍郎周興嗣編纂成便于頌讀的韻文。
全文為四字句,對仗工整,條理清晰,語句平白如話,易誦易記,內(nèi)容涵蓋自然地理、歷史故事、修身齊家、農(nóng)藝園林、生產(chǎn)祭祀等社會生活各個方面,與《三字經(jīng)》《百家姓》合稱“三百千”,是國學(xué)啟蒙三大讀物之一。
天地玄黃 [tiān dì xuán huáng],
宇宙洪荒 [yǔ zhòu hóng huāng]。
日月盈昃 [rì yuè yíng zè],
辰宿列張 [chén xiù liè zhāng]。
寒來暑往 [hán lái shǔ wǎng],
秋收冬藏 [qiū shōu dōng cáng]。
閏余成歲 [rùn yú chéng suì],
律呂調(diào)陽 [lǜ lǚ tiáo yáng]。
云騰致雨 [yún téng zhì yǔ],
露結(jié)為霜 [lù jié wéi shuāng]。
金生麗水 [jīn shēng lì shuǐ],
玉出昆岡 [yù chū kūn gāng]。
劍號巨闕 [jiàn hào jù què],
珠稱夜光 [zhū chēng yè guāng]。
果珍李柰 [guǒ zhēn lǐ nài],
菜重芥姜 [cài zhòng jiè jiāng]。
海咸河淡 [hǎi xián hé dàn],
鱗潛羽翔 [lín qián yǔ xiáng]。
龍師火帝 [lóng shī huǒ dì],
鳥官人皇 [niǎo guān rén huáng]。
始制文字 [shǐ zhì wén zì],
乃服衣裳 [nǎi fú yī cháng]。
推位讓國 [tuī wèi ràng guó],
有虞陶唐 [yǒu yú táo táng]。
吊民伐罪 [diào mín fá zuì],
周發(fā)殷湯 [zhōu fā yīn tāng]。
坐朝問道 [zuò cháo wèn dào],
垂拱平章 [chuí gǒng píng zhāng]。
愛育黎首 [ài yù lí shǒu],
臣伏戎羌 [chén fú róng qiāng]。
遐邇一體 [xiá ěr yī tǐ],
率賓歸王 [shuài bīn guī wáng]。
鳴鳳在竹 [míng fèng zài zhú],
白駒食場 [bái jū shí chǎng]。
化被草木 [huà bèi cǎo mù],
賴及萬方 [lài jí wàn fāng]。
蓋此身發(fā) [gài cǐ shēn fà],
四大五常 [sì dà wǔ cháng]。
恭惟鞠養(yǎng) [gōng wéi jū yǎng],
豈敢毀傷 [qǐ gǎn huǐ shāng]。
女慕貞潔 [nǚ mù zhēn jié],
男效才良 [nán xiào cái liáng]。
知過必改 [zhī guò bì gǎi],
得能莫忘 [dé néng mò wàng]。
罔談彼短 [wǎng tán bǐ duǎn],
靡恃己長 [mí shì jǐ cháng]。
信使可覆 [xìn shǐ kě fù],
器欲難量 [qì yù nán liáng]。
墨悲絲染 [mò bēi sī rǎn],
詩贊羔羊 [shī zàn gāo yáng]。
景行維賢 [jǐng xíng wéi xián],
克念作圣 [kè niàn zuò shèng]。
德建名立 [dé jiàn míng lì],
形端表正 [xíng duān biǎo zhèng]。
空谷傳聲 [kōng gǔ chuán shēng],
虛堂習(xí)聽 [xū táng xí tīng]。
禍因惡積 [huò yīn è jí],
福緣善慶 [fú yuán shàn qìng]。
尺璧非寶 [chǐ bì fēi bǎo],
寸陰是競 [cùn yīn shì jìng]。
資父事君 [zī fù shì jūn],
曰嚴(yán)與敬 [yuē yán yǔ jìng]。
孝當(dāng)竭力 [xiào dāng jié lì],
忠則盡命 [zhōng zé jìn mìng]。
臨深履薄 [lín shēn lǚ bó],
夙興溫凊 [sù xīng wēn qìng]。
似蘭斯馨 [sì lán sī xīn],
如松之盛 [rú sōng zhī shèng]。
川流不息 [chuān liú bù xī],
淵澄取映 [yuān chéng qǔ yìng]。
容止若思 [róng zhǐ ruò sī],
言辭安定 [yán cí ān dìng]。
篤初誠美 [dǔ chū chéng měi],
慎終宜令 [shèn zhōng yì lìng]。
榮業(yè)所基 [róng yè suǒ jī],
籍甚無竟 [jí shèn wú jìng]。
學(xué)優(yōu)登仕 [xué yōu dēng shì],
攝職從政 [shè zhǐ cóng zhèng]。
存以甘棠 [cún yǐ gān táng],
去而益詠 [qù ér yì yǒng]。
樂殊貴賤 [yuè shū guì jiàn],
禮別尊卑 [lǐ bié zūn bēi]。
上和下睦 [shàng hé xià mù],
夫唱婦隨 [fū chàng fù suí]。
外受傅訓(xùn) [wài shòu fù xùn],
入奉母儀 [rù fèng mǔ yí]。
諸姑伯叔 [zhū gū bó shú],
猶子比兒 [yōu zǐ bǐ ér]。
孔懷兄弟 [kǒng huái xiōng dì],
同氣連枝 [tóng qì lián zhī]。
交友投分 [jiāo yǒu tóu fēn],
切磨箴規(guī) [qiē mó zhēn guī]。
仁慈隱惻 [rén cí yǐn cè],
造次弗離 [zào cì fú lí]。
節(jié)義廉退 [jié yì lián tuì],
顛沛匪虧 [diān pèi fěi kuī]。
性靜情逸 [xìng jìng qíng yì],
心動神疲 [xīn dòng shén pí]。
守真志滿 [shǒu zhēn zhì mǎn],
逐物意移 [zhú wù yì yí]。
堅持雅操 [jiān chí yǎ cāo],
好爵自縻 [hǎo jué zì mí]。
都邑華夏 [dū yì huá xià],
東西二京 [dōng xī èr jīng]。
背邙面洛 [bèi máng miàn luò],
浮渭據(jù)涇 [fú wèi jù jīng]。
宮殿盤郁 [gōng diàn pán yù],
樓觀飛驚 [lóu guàn fēi jīng]。
圖寫禽獸 [tú xiě qín shòu],
畫彩仙靈 [huà cǎi xiān líng]。
丙舍旁啟 [bǐng shè páng qǐ],
甲帳對楹 [jiǎ zhàng duì yíng]。
肆筵設(shè)席 [sì yán shè xí],
鼓瑟吹笙 [gǔ sè chuī shēng]。
升階納陛 [shēng jiē nà bì],
弁轉(zhuǎn)疑星 [biàn zhuàn yí xīng]。
右通廣內(nèi) [yòu tōng guǎng nèi],
左達(dá)承明 [zuǒ dá chéng míng]。
既集墳典 [jì jí fén diǎn],
亦聚群英 [yì jù qún yīng]。
杜稿鐘隸 [dù gǎo zhōng lì],
漆書壁經(jīng) [qī shū bì jīng]。
府羅將相 [fǔ luó jiàng xiàng],
路俠槐卿 [lù jiā huái qīng]。
戶封八縣 [hù fēng bā xiàn],
家給千兵 [jiā jǐ qiān bīng]。
高冠陪輦 [gāo guān péi niǎn],
驅(qū)轂振纓 [qū gǔ zhèn yīng]。
世祿侈富 [shì lù chǐ fù],
車駕肥輕 [chē jià féi qīng]。
策功茂實(shí) [cè gōng mào shí],
勒碑刻銘 [lè bēi kè míng]。
磻溪伊尹 [pán xī yī yǐn],
佐時阿衡 [zuǒ shí ē héng]。
奄宅曲阜 [yǎn zhái qū fù],
微旦孰營 [wēi dàn shú yíng]。
桓公匡合 [huán gōng kuāng hé],
濟(jì)弱扶傾 [jì ruò fú qīng]。
綺回漢惠 [qǐ huí hàn huì],
說感武丁 [yuè gǎn wǔ dīng]。
俊乂密勿 [jùn yì mì wù],
多士實(shí)寧 [duō shì shí níng]。
晉楚更霸 [jìn chǔ gēng bà],
趙魏困橫 [zhào wèi kùn héng]。
假途滅虢 [jiǎ tú miè guó],
踐土?xí)?[jiàn tǔ huì méng]。
何遵約法 [hé zūn yuē fǎ],
韓弊煩刑 [hán bì fán xíng]。
起翦頗牧 [qǐ jiǎn pō mù],
用軍最精 [yòng jūn zuì jīng]。
宣威沙漠 [xuān wēi shā mò],
馳譽(yù)丹青 [chí yù dān qīng]。
九州禹跡 [jiǔ zhōu yǔ jì],
百郡秦并 [bǎi jùn qín bìng]。
岳宗泰岱 [yuè zōng tài dài],
禪主云亭 [shàn zhǔ yún tíng]。
雁門紫塞 [yàn mén zǐ sài],
雞田赤城 [jī tián chì chéng]。
昆池碣石 [kūn chí jié shí],
鉅野洞庭 [jù yě dòng tíng]。
曠遠(yuǎn)綿邈 [kuàng yuǎn mián miǎo],
巖岫杳冥 [yán xiù yǎo míng]。
治本于農(nóng) [zhì běn yú nóng],
務(wù)茲稼穡 [wù zī jià sè]。
俶載南畝 [chù zǎi nán mǔ],
我藝黍稷 [wǒ yì shǔ jì]。
稅熟貢新 [shuì shú gòng xīn],
勸賞黜陟 [quàn shǎng chù zhì]。
孟軻敦素 [mèng kē dūn sù],
史魚秉直 [shǐ yú bǐng zhí]。
庶幾中庸 [shù jǐ zhōng yōng],
勞謙謹(jǐn)敕 [láo qiān jǐn chì]。
聆音察理 [líng yīn chá lǐ],
鑒貌辨色 [jiàn mào biàn sè]。
貽厥嘉猷 [yí jué jiā yóu],
勉其祗植 [miǎn qí zhī zhí]。
省躬譏誡 [xǐng gōng jī jiè],
寵增抗極 [chǒng zēng kàng jí]。
殆辱近恥 [dài rǔ jìn chǐ],
林皋幸即 [lín gāo xìng jí]。
兩疏見機(jī) [liǎng shū jiàn jī],
解組誰逼 [jiě cú shuí bī]。
索居閑處 [suǒ jū xián chǔ],
沉默寂寥 [chén mò jì liáo]。
求古尋論 [qiú gǔ xún lùn],
散慮逍遙 [sǎn lǜ xiāo yáo]。
欣奏累遣 [xīn zòu lèi qiǎn],
戚謝歡招 [qī xiè huān zhāo]。
渠荷的歷 [qú hé dì lì],
園莽抽條 [yuán mǎng chōu tiáo]。
枇杷晚翠 [pí pá wǎn cuì],
梧桐蚤凋 [wú tóng zǎo diāo]。
陳根委翳 [chén gēn wěi yì],
落葉飄搖 [luò yè piāo yáo]。
游鹍獨(dú)運(yùn) [you kūn dú yùn],
凌摩絳霄 [líng mó jiàng xiāo]。
耽讀玩市 [dān dú wán shì],
寓目囊箱 [yù mù náng xiāng]。
易輶攸畏 [yì yóu yōu wèi],
屬耳垣墻 [zhǔ ěr yuán qiáng]。
具膳餐飯 [jù shàn cān fàn],
適口充腸 [shì kǒu chōng cháng]。
飽飫烹宰 [bǎo yù pēng zǎi],
饑厭糟糠 [jī yàn zāo kāng]。
親戚故舊 [qīn qì gù jiù],
老少異糧 [lǎo shào yì liáng]。
妾御績紡 [qiè yù jì fǎng],
侍巾帷房 [shì jīn wéi fáng]。
紈扇圓潔 [wán shàn yuán jié],
銀燭煒煌 [yín zhú wěi huáng]。
晝眠夕寐 [zhòu mián xī mèi],
藍(lán)筍象床 [lán sǔn xiàng chuáng]。
弦歌酒宴 [xián gē jiǔ yàn],
接杯舉觴 [jié bēi jǔ shāng]。
矯手頓足 [jiǎo shǒu dùn zú],
悅豫且康 [yuè yù qiě kāng]。
嫡后嗣續(xù) [dí hòu sì xù],
祭祀烝嘗 [jì sì zhēng cháng]。
稽顙再拜 [qǐsǎng zài bài],
悚懼恐惶 [sǒng jù kǒng huáng]。
箋牒簡要 [jiān dié jiǎn yào],
顧答審詳 [gù dá shěn xiáng]。
骸垢想浴 [hái gòu xiǎng yù],
執(zhí)熱愿涼 [zhí rè yuàn liáng]。
驢騾犢特 [lǘ luó dú tè],
駭躍超驤 [hài yuè chāo xiāng]。
誅斬賊盜 [zhū zhǎn zéi dào],
捕獲叛亡 [bǔ huò pàn wáng]。
布射僚丸 [bù shè liáo wán],
嵇琴阮嘯 [jī qín ruǎn xiào]。
恬筆倫紙 [tián bǐ lún zhǐ],
鈞巧任釣 [jūn qiǎo rén diào]。
釋紛利俗 [shì fēn lì sú],
并皆佳妙 [bìng jiē jiā miào]。
毛施淑姿 [máo shī shū zī],
工顰妍笑 [gōng pín yán xiào]。
年矢每催 [niánshǐměicuī],
曦暉朗曜 [xī huī lǎng yào]。
璇璣懸斡 [xuán jī xuán wò],
晦魄環(huán)照 [huì pò huán zhào]。
指薪修祜 [zhǐ xīn xiū hù],
永綏吉劭 [yǒng suí jí shào]。
矩步引領(lǐng) [jù bù yǐn lǐng],
俯仰廊廟 [fǔ yǎng láng miào]。
束帶矜莊 [shù dài jīn zhuāng],
徘徊瞻眺 [pái huái zhān tiào]。
孤陋寡聞 [gū lòu guǎ wén],
愚蒙等誚 [yú méng děng qiào]。
謂語助者 [wèi yǔ zhù zhě],
焉哉乎也 [yān zāi hū yě]。